Πηγή: capital.gr

Του Κώστα Κατίκου

Νέα αναλογιστική μελέτη βιωσιμότητας για το ασφαλιστικό σύστημα βρίσκεται σε εξέλιξη, με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται στην επίπτωση που θα έχει το δημογραφικό στη δαπάνη για συντάξεις και στην εξέλιξη των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης με βάση το προσδόκιμο ζωής.

Η μελέτη εντάσσεται στη θεσμοθετημένη από τον νόμο 4670/2020 υποχρέωση του κράτους να διενεργεί ανά διετία ένα “τσεκ απ” στο ασφαλιστικό σύστημα, η οποία παραδίδεται στην Ε.Ε. και συγκεκριμένα στο Ageiing Working Group (AWG) που παρακολουθεί τις αλλαγές στα συνταξιοδοτικά συστήματα όλων των ευρωπαϊκών κρατών και ανάλογα με τα ευρήματα προτείνει στις κυβερνήσεις τις ανάλογες παρεμβάσεις.

Ωστόσο, σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, τα στοιχεία πάνω στα οποία θα βασιστεί η Εθνική Αναλογιστική Αρχή, που είναι ο διαπιστευμένος φορέας για τη σύνταξη των μελετών βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος, δίδονται με μεγάλη καθυστέρηση από το υπουργείο Εργασίας και τον ΕΦΚΑ και είναι αμφίβολο αν θα τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα που προβλέπει ότι μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου θα πρέπει να έχει παραδοθεί στο AWG το βασικό σενάριο για την πορεία του ασφαλιστικού.

Σε κάθε περίπτωση πάντως το ενδιαφέρον από τη νέα μελέτη επικεντρώνεται στις επιπτώσεις που θα έχει το δημογραφικό στην εξέλιξη των δαπανών για συντάξεις, στις μεταβολές των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης που αναμένονται από το 2030 λόγω σύνδεσης της ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής μετά το 65ο έτος. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εξέλιξη των ποσοστών αναπλήρωσης σε κύριες αλλά και επικουρικές συντάξεις.

Ως προς το δημογραφικό, όλες οι μελέτες (της ΕΛΣΤΑΤ, της Κομισιόν και του ΟΟΣΑ) δείχνουν ότι αποτελεί το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα, καθώς η γήρανση του πληθυσμού σε αντιδιαστολή με τη μείωση των γεννήσεων θα οδηγήσει σε αύξηση των δαπανών για συντάξεις.

Σε πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ μάλιστα αναφέρεται ότι η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει σημαντικά τις δημόσιες δαπάνες, κυρίως για συντάξεις και υγειονομική περίθαλψη, δημιουργώντας έντονες δημοσιονομικές πιέσεις και ότι για την αντιμετώπισή τους, κρίσιμο ρόλο παίζουν οι μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα. Λόγω της γήρανσης του πληθυσμού αλλά και της αύξησης των συνταξιοδοτικών δαπανών, επισημαίνεται στην έκθεση ότι θα χρειαστεί να ληφθούν μέτρα για την παράταση του εργασιακού βίου με αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης και διακοπή των πρόωρων αποχωρήσεων, παράλληλα με περισσότερα κίνητρα για αύξηση της απασχόλησης στις ηλικίες 54-75 ετών. 

Σύμφωνα με τις μακροπρόθεσμες προβλέψεις του ΟΟΣΑ, η μείωση των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων και η διατήρηση της αύξησης των πραγματικών ηλικιών συνταξιοδότησης κατά τα δύο τρίτα των μελλοντικών αυξήσεων στο προσδόκιμο ζωής θα μπορούσε να μειώσει τη δημοσιονομική πίεση κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες, από 43% του ΑΕΠ σε 39%.

Ως προς τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης η τελευταία μελέτη της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής (2024) αποτύπωνε την αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης κατά 1,5 έτος λόγω της σύνδεσης της ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής μετά το 65ο έτος. Η αλλαγή αυτή επρόκειτο να εφαρμοστεί για πρώτη φορά στο διάστημα 2027-2030, πλην όμως αναβλήθηκε από το υπουργείο Εργασίας, καθώς δεν προκύπτει ουσιώδης αύξηση στο προσδόκιμο ζωής μετά την πανδημία και πλέον η σύνδεση των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής μετατέθηκε –εκτός απροόπτου– για το 2030. 

Στην προηγούμενη μελέτη το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι το ασφαλιστικό σύστημα παραμένει βιώσιμο, καθώς η δαπάνη για συντάξεις υποχωρεί σταδιακά από 14,5% στο 12% του ΑΕΠ τα επόμενα χρόνια, αλλά η βιωσιμότητα αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις λεγόμενες παραμετρικές αλλαγές, όπως η αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. 

Εφόσον γίνουν οι αλλαγές στις ηλικίες συνταξιοδότησης, το ασφαλιστικό σύστημα θα μείνει εντός δημοσιονομικής τροχιάς, καθώς δεν θα παραβιαστεί η βασική συνθήκη για τη βιωσιμότητά του, που προβλέπει ότι η δαπάνη για συντάξεις δεν θα πρέπει να αυξάνεται ετησίως πάνω από 2,5% του ΑΕΠ έως το 2070. 

Η τελευταία μελέτη της Αναλογιστικής Αρχής έδειχνε ότι εφόσον προχωρούσε η σύνδεση της ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής άνω των 65 ετών, τότε το 2030 το όριο συνταξιοδότησης των 62 ετών σήμερα με 40 χρόνια ασφάλισης θα γινόταν 63,5 ετών και θα αυξανόταν στα 64,5 έτη το 2040, στα 65,5 έτη το 2050, στα 66,7 έτη έως το 2060 και στα 67,5 έτη έως το 2070. Αντίστοιχα το όριο ηλικίας για σύνταξη λόγω γήρατος με 15ετία από το 67ο έτος που είναι σήμερα προβλεπόταν να αυξηθεί στα 68 έτη και 5 μήνες το 2030.

Σοκ από το δημογραφικό

Σύμφωνα με τη Eurostat ο πληθυσμός της Ελλάδας θα συνεχίσει να μειώνεται από 10.438 εκατομμύρια το 2022 σε 7.777 εκατομμύρια το 2070. Επιπλέον, ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων αυξάνεται από 39,0 το 2022 σε 74,4 το 2050 και στη συνέχεια μειώνεται στο 66,0 το 2070.

Το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, για τους άνδρες είναι στα 79,5 έτη και για τις γυναίκες στα 84 έτη. Μελλοντικά το προσδόκιμο ζωής ανεβαίνει περισσότερο για τους άνδρες και έως το μακρινό 2070 φτάνει στα 87 έτη κατά μέσο όρο και για τις γυναίκες σε 90,4 έτη. 

Συνολικά, η συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό προβλέπεται να αυξηθεί για τους εργαζομένους ηλικίας 20-64 ετών (από 75,4% το 2022 σε 79,9% το 2070), καθώς και για τους εργαζομένους ηλικίας 20-74 ετών (από 64,7% το 2022 σε 69,7%).

Αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό προβλέπεται για τους εργαζομένους ηλικίας 55-64 ετών (από 57,4% το 2022 σε 78,2% το 2070) και για τους εργαζομένους ηλικίας 65-74 ετών (από 9,3% το 2022 έως 24,3% το 2070).